Close Window

Latinitatis medii aevi lexicon Bohemorum (thanks to the Centre for Classical Studies at the Institute of Philosophy of the Czech Academy of Sciences (www.ics.cas.cz/en)) (2017): extraho

extraho extraho, -ere, -traxi, -tractum form.: -asterit (= -axerit ) |MichPrRem 380|

1 a trahendo educere, sursum movere, eripere, evellere – vytáhnout, pozdvihnout, vytrhnout, vyrvat: inopem e-xistis (vetus vers.: vytáhli jste ; altera vers. in: J. Emler, Spisové...Karla IV., Praha, 1878,8: vytrhli ste ) de laqueo venancium |KarVita 338b|; pater noster...mandavit e-i (vetus vers.: vytáhnúti ) naves de profundo fluvii |ib. 346a|; e-am witahnu (Vulg. Ezech. 29,4; 32,3) |LexClemA 231|

b transl.: eripere, liberare, privare – vytrhnout, osvobodit, zbavit

c (tempus) producere, extendere, perdere, moram trahere, facere, afferre – protahovat, prodlužovat, promrhat (čas), zdržovat

+ spec. (ad 1a): t. t. metallorum: (aquam e metallis) exhaurire – t. t. v hornictví: čerpat (vodu z dolů): aqua submergens e-atur (vetus vers.: buď vytažena ) |IusRegMont 330|; de submersis montanis, que suam e-endo (vetus vers.: vytahnúce ) educendove aquam poterint exsiccare |ib. 332|; fiunt...in profunditate argentifodinarum fosse..., ut...aqua in unum locum profluens congregetur, ex eodem loco cum rotis aliisque...instrumentis e-enda (vetus vers.: byla těžena ), ne suo defluxu vicina demergat montana |ib. 328|; quod ius nobis debitum in montanis predictis reparatis...per integrum medium annum a die, quo inceperit (Mauricius) laborare et e-ere...aquas, debeat eiusdem Mauricii esse |(1378) DocWenc I 33|

2 praegn.: abducere – odvést: eandem concubinam nunc e-xit (plebanus) de dicta plebe s. Stephani et locavit ipsam in domo cuiusdam mangonis |VisitArchid f.9r|

3 transl.:

a deducere, colligendo probare – vyvozovat, dovozovat: ex hiis dogma manifestum potest e-i pro reprobacione pseudoprophetarum |JanovReg II 38|

b exponere, explicare – vyložit, vysvětlit: hanc medullam modo tibi exposui, id est e-xi |UK VIII A 19 f.43r|

4 describere, excerpere, epitomen facere – vypsat, činit výpis, pořídit výtah: premissa sunt e-cta de libello domini Arnesti |ArnPardCons 275|; petebat..., ut sibi inposicionem hereditatis sue de predictis tabulis e-erem et de verbo ad verbum conscriberem |(s. XIV) FormPal II 212|; articuli autem, super quorum materia litere sunt e-ende in curia Romana..., sunt isti |(1349) StatUniv 23|; in causa super ecclesia in T. oblatum est instrumentum e-ctum cuiusdam scripture de libro...Maioris civitatis Prag(ensis) |(1402) ActaIudCons IV 130|; idem tenetur VIII gr. pro citacione e-cta assignare |(1437) LibCit III 205|; incepit...dissensio in clero...propter quosdam articulos ex Iohannis Wicleff...libris non bene e-ctos |ChronUniv 569b|; al.

5 de liquoribus – o tekutinách:

a exsugere – vysát: capiantur poma acetosa incidendo in rotulas et accipiatur una rotula ad os e-endo in ore sucum |AlbicPest 94|

b exprimere, separare – vyloučit, oddělit: detur panis triticeus cum lacte, de quo butirum est e-ctum, id est podmaslee |CapPr P 1518 f.414r|

c alchym.: macerando, sublimando (q. v.) elicere – vyluhovat, získat sublimací: frange vitrum et lava cinobrium a fecubus, depone in aliud vitrum et superfunde aquam e-ctam |CapPr P 1370 f.9v|; si tyriam vultis e-ere tincturam |UK IX E 9 f.5ra|; pone ergo super substanciam corporis, cuius oleum e-ere volueris, purissimum mercurium |ib. f.49va-b|; philosophus dicit...ipsum sublimatum igne sublimare, quousque ex eo e-atur spiritus, qui in eo viget |ib. f.81va|; al.

6 mathem.: numerorum radices invenire – odmocňovat: quis numerus numerans, quisve numeratus, ...quis colligit quisve (quidve ed.) radices a primo actu e-it |(1409) ScriptHus II 117|; radicem...e-ere non est aliud nisi proposito aliquo numero radicem eius invenire quadratam vel cubicam secundum quantitatem numeri propositi |CristPrachAlg f.43r|; novem sunt partes...istius artis (sc. mathematice): ...radicem e-ere pars nona dicitur |UK IV G 2 f.4r in mg.|; al.

7 in agricultura: (fimum) evehere – v zemědělství: vyvážet, vozit (hnůj): famulis, qui e-erunt fimum, VI gross. |(1427) ArchZnoym II 243 f.25r| part. pf. pro subst. *extractum, -i, n. [ cf. P III 1581,41] exemplar descriptum, excerptum, epitome – opis, výpis, výtah: decrevit...notarium ad extrahendum e-um de tabulis terre |(1377) ActaIudCons I 186|; protestatus fuit, quod libenter habuisset e-um tabularum, sed quia notarii tabularum...non potuerunt sibi dare huiusmodi e-a..., ideo petiit sibi prorogari terminum |(1386) ib. II 382|; e-a ex bulla...pape Pii |CatTřeb 152|; al.; cf. 1. extractus.