Close Window

Latinitatis medii aevi lexicon Bohemorum (thanks to the Centre for Classical Studies at the Institute of Philosophy of the Czech Academy of Sciences (www.ics.cas.cz/en)) (2017): formo

formo formo 1.

1 a in formam redigere, disponere, ordinare – utvářet, upravovat, pořádat

b instituere, excolere, docere – vzdělávat, pěstovat, učit

c effingere, efficere, e. g. aedificando, scribendo – vytvářet, tvořit, např. stavět, sepisovat: f-ans (gl.: czynie ) montes (Vulg. Amos 4,13) |UK III B 16 f.147va|; homo tua...manu f-atus (vetus vers.: stvořený ) |Sat I 169|; f-are zposobiti |LexS p.135a|; f-o...puosobiti, tworzidlo vdielati |VocLact f.cc 1va|

d appellare – vyslovovat

+ spec.:

a (ad 1a): philos.: sicut materia corporalium naturaliter prius est informis quam sit f-ata aliqua forma cuiuscunque generis predicamentalis |StanDeUniv 111|; materia prima est informis, igitur non est f-ata |HusMatPr 79|

b (ad 1c): gramm. (cf. ThLL VI/1 1106,17): queso...non f-at plus de se nisi quesumus |InOmG f.73v|; sero...habet sevi in preterito...sic eciam composita ab eis f-ant |ib. f.79r|

2 verbis debitis, verbis lege (consuetudine) praescriptis, modo debito concipere, exprimere – přesně, náležitě formulovat, vyjadřovat

a litteras, diploma – list, listinu: dictus census...predictis fratribus asingnetur et alia (litera) sub tenore prehabito...f-etur |(1363) RegDipl VII 899|; pro literis super inpetrato confectis et f-atis |JanovReg II 242|; f-abunt eidem literas sub sigillo prepositi |(1500) StatMor 76|

b philos.: logicus syllogizando / hic obstupescit, / dum premissas f-ando / concludere nescit |CantBoh 110|; f-asti enim consequenciam truncatam, quam doctores non f-averunt |PalAntih 147|; al.

3

a ornare – zdobit: quod sit (fides)...caritate f-ata operzena, ozdobena (StčS, obdobena cod.) |KNM XVI E 10 f.105v|

b spec.: gradu in studio generali ornare, ad gradum promovere – propůjčit univerzitní gradus, graduovat: Adalbertus de Ericinio, magister in sacra theologia et in artibus Parisius f-atus, scolasticus et canonicus...Pragensis ecclesie |AdalbRancTest I 275|

4 iunct.: baccalaureus formatus baccalaureus superioris gradus in theologia (cf. DuC III 566c) – bakalář vyššího stupně v teologii: nos Fredmannus de P., magister in sacra theologia, Tilmannus de C., Iohannes M., baccalarii f-i in eadem |(1383) TopTg II 182b|; magistrum Ioannem Hus, sacre theologie baccalaureum f-um (vetus vers.: sw. písma bakaláře dokonalého ) |DocHus 442|; iam existens baccalarius f-us et utinam non deformatus in theologia |PalAntih 58|; magistrum Iohannem de H., sacre theologie baccalarium f-um (vetus vers.: der heiligen schrifft baccalaurien ) |MladRel 25|; Magistrum Iacobellum de Misa, sacre theologie baccalarium f-um (vetus vers.: bakkaláře učeného ) |LaurBrzezHist 329|; Iohannes Hus, sacre pagine baccalarius f-us |NicPelhChron 477|; saepiss.; v. etiam s. v. baccalaureus

5 iunct.: fides formata fides viva, „fides, quae per caritatem operatur“ (Vulg. Gal. 5,6) – živá víra, víra vzniklá z lásky a provázená láskou: cum sufficiat fideli cristiano cum fide f-a...de ecclesia credere katholica |HusEccl 112|; de fide duplici, scilicet f-a et informi |CatTřeb 194|; f-a fides zywa wiera, skutki ozdobena | cod. capituli Strigoniensis Ms. II 8 p.155b|; al.; v. etiam s. v. 1. fides

6 iunct.: littera formata diploma, quo episcopus clericum rite inauguratum esse testatur – listina, kterou biskup dosvědčuje duchovní osobě řádné vysvěcení (cf. OSN VIII 674b): docendo ipsum Nicolaum esse clericum, literam f-am in pergameno scriptam sigilloque d. episcopi...sigillatam...exhibuit |(1423) ActaIudCons VII 61|; Paulus...litteram f-am ad gradum presbiteratus sui d. episcopi Missnensis exhibuit |(1439) LibConf X 251|; v. sequens subst. (3) subst. *formata, -ae, f.

1 i. q. litterae dimissoriae, i. e. litterae, quibus clerico transitus in aliam dioecesim ab episcopo permittitur – propouštěcí list: magistrum eciam eiusdem ecclesie Heinricum de terra expulimus, quia presbyter erat et uxorem ibi duxerat et insuper eciam monachus in terra sua fuisse dicebatur, et sine f-a in Boemiam venerat |(1143) CodDiplBoh I 138|

2 i. q. littera formata (v. supra sub 6) – listina, kterou biskup dosvědčuje duchovní osobě řádné vysvěcení: f-a. Nos Th(obias) Pragensis episcopus etc. notum facimus etc., quod nos...N. clerico...ordinem subdyaconatus...contulimus |FormThob I 86|; f-a swatolist |ClarVoc 167 (LexClemB f.1va)|; Machuta vero petivit copiam f-e |(1423) ActaIudCons VII 61|; f-a phaffhait brief |KNM X E 1 f.197v|; f-a domini Nicolai de W. super sacrum ordinem presbiteratus |(1461) LibHerCutn f.151r|; al.

3 latius: diploma – listina: hanc (ęlęmosinam)...dux Sobęzlaus...eidem ęcclesię...restituit; quod denique f-e sue privilegio confirmavit |(1174-1178) CodDiplBoh I 255| formatae, -arum f. [ sc. litterae]

1 litterae lapsis ab episcopo paenitentia facta datae, κοινωνικὰ γράμματα – list vydávaný biskupem provinilcům po vykonaném pokání +

2 litterae a Graecis κανονικαί appellatae, quae canonibus et conciliorum statutis conveniunt (cf. DuC III 565c) – kanonická církevní listina: cui (Nicolao presbytero) indulsit (corrector) predicare..., taliter tamen videlicet, quod non faciat sermones tales de capite proprio, sed f-is, nec declinet a Scriptura sacra |(1403) ActaIudCons IV 193|

3 i. q. formata (2) – listina, kterou biskup dosvědčuje duchovní osobě řádné vysvěcení: docuit (presbyter) de f-is omnium ordinum a domino F. episcopo...receptorum |(1373) LibConf II 88|; Mathias...presbyter...f-as ostendit sue ordinacionis |(1380) TopTg II 72b|; ut...Mathiam de V., presb(yterum)...ad eandem eccl(esiam) in S. ...instituere deberet (plebanus) et ibidem doceat de f-is |(1415) LibConf VII 173|; quibus (ordinibus) rite ac legitime, ut sue attestantur f-e, consecutis |(1477) LibDec I 4|; saepiss. *formatum, -i, n.

1 i. q. formata (2) – listina, kterou biskup dosvědčuje duchovní osobě řádné vysvěcení: aliquod (privilegium) vocatur testamentum...Aliud vocatur f-um, quod spectat ad sacerdotes |KNM VIII G 13 f.186r|

2 quod (secundum exemplar) creatum est (cf. ThLL VI/1 1110,23) – co bylo vytvořeno (podle vzoru): sicut ille forme exemplares propriissime ad invicem distingwuntur, ita opportet et propriissima eorum f-a ad extra...distingwi |StanDeUniv 4|.