Close Window

Latinitatis medii aevi lexicon Bohemorum (thanks to the Centre for Classical Studies at the Institute of Philosophy of the Czech Academy of Sciences (www.ics.cas.cz/en)) (2017): gehenna

gehenna gehenna, -ae, f. script. et form.: ieh- v. infra; yeh- |JanovReg V 45|; gehenoe (gen. sg.; err.) |(1451) EpCapistr I 726|; iehemia |IenstClav 500|

1 apud Christianos locus, quo noxii perpetuas poenas luunt, meton.: poena aeterna, flamma inferna, tormenta inferna – místo věčného trestu za hříchy, peklo, metonymicky: věčný pekelný trest, pekelný oheň, pekelná muka: timebitis patrem, qui potens est...mittere in ieh-am sempiternam (cf. Vulg. Luc. 12,5; vetus vers. rec. A: v uoheň věčný ; rec. B in: J. Emler, Spisové 7: do ohně pekelného ) |KarVita 338a|; g-a peklo |LexR f.6ra (LexS p.82a, VocLact f.K 3rb)|; ieh-e pekelneho (Vulg. Matth. 23,33) |CapPr P 273 f.120va|

+ iunct.:

a c. gen. subst.: gehenna ignis (ignis aeterni ; cf. Vulg. Matth. 5,22; Isid. orig. 14,9,9): quibus (carnificibus) atrocia et inextinguibilia g-e ignis supplicia parata mox inerant |Christ 101|; nam si veraciter Deum diligerent et obitum suum ac ieh-am ignis eterni perfecte attenderent, profecto res terrenas et gloriam mundi contempnerent |KNM XII E 12 f.106rb|; al.

b gen. ,gehennae‘ pendet a subst.: ignis (ignes) gehennae : si quis autem...contra hoc privilegium...venire presumpserit..., ulcioni divine ac ieh-ę ignibus deputetur |(1224) CodDiplBoh II 255|; si me ille ignis yeh-e non apprehenderet |KNM XII F 6 f.119v|; al. incendium gehennae (cf. ThLL VI/2 1725,31): a quo (Cristo)...multitudo magna populi cum ipsis regibus a g-e incendio liberantur |HusOcc 80| scintilla gehennae : ne damnemur cum reis / g-e scintilla |CantBoh 88| barathrum gehennae : elemosina, que de ieh-e barathro tenebrarum filios extrahit |(1400) CodIurMun II 938| metus (cf. ThLL ib. 1724,80), timor (cf. ThLL ib. 78) gehennae : detrahit hominem a vanitate mundi...metus g-e sive timor damnacionis perpetue |Malogr f.f 3ra|; cum per timorem yeh-e homo continet se a peccato |CapPr P 866 f.199r|; al. tenebrae gehennae : quia tenebre prime sunt tenebre culpe, alie autem sunt ieh-e |KNM XII D 3 f.156ra| mors gehennae : est (mors) multiplex; quia aliqua mors est nature, qua corporaliter, est alia culpe, qua omnes moriuntur spiritualiter, est tercia mors ieh-e, qua homines moriuntur eternaliter, est quarta mors gracie, qua homines moriuntur mundo, sive mundialiter |IohIsn 306|; dixi tercio, quod est mors tercia ieh-e...et illa est dampnatorum. Hec mors privat hominem visione beatifica, que est vita beata, et reponit hominem in eterna‹m› pena‹m› |ib. 308|; al.; cf. mors gehennalis s. v. gehennalis

c c. adi. ardens (cf. ThLL ib. 1724,55): ecce tria sunt oculis nostris preposita: mors horrida, tremendum iudicium et ardens ieh-a |HusSerm 122|; at. ib.

d c. verbis: aedificare c. praep. ad (cf. Vulg. I Cor. 8,1; 10,23): α de hominibus: qui agit contra conscienciam, edificat ad ieh-am |TetrArist 21|; utrum omnis homo, faciens contra conscienciam, edificat ad g-am |HusQuodl 62|; al. β de rebus: omne, quod fit contra conscienciam, edificat ad ieh-am |IesQuest 175*| defluere c. praep. in c. acc.: quia pauci intrant per hostium, id est Iesum Cristum Dominum, et multi ascendunt aliunde, sed paucissimi...penitent, sequitur, quod catervatim defluunt in g-am |HusSerm 111| expavescere (cf. ThLL VI/2 1725,47), formidare : formidare g-am |HusColl 41|; ieh-am non expavescit (filius prodigus) |ib. 125| iudicare, condemnare (cf. ThLL ib. 1724,84) c. praep. ad : malos autem foras mittent (apostoli), id est ad g-am perpetuam (vetus vers. rec. B: do věčného pekla ; rec. A in.: J. Emler, Spisové 50: do zatracenie věčného ) condempnabunt |KarVita 359b|; iudicabit (Cristus) in die iudicii quemlibet hominem, iustum ad vitam eternam et iniquum ad ieh-am |HusQuid 99| obligare c. praep. ad : est enim peccatum mortale, quod...obligat ad ieh-am |KNM XII F 10 f.6r| perdere c. praep. in c. acc. (cf. Vulg. Matth. 10,28; ThLL ib. 1724,30): inimicos...veritatis mortificare et perdere in ieh-am |HusEp 277| tradere c. dat. (cf. ThLL ib. 60): adiicientes eciam, ut quicunque supra...dotem...infringere niteretur, ...perpetue ieh-e traderetur |ArchZnoym II 276/1 p.16|

2 latius: barathrum, vorago – šíře: propast, hlubina: o quanti...de substancia pauperum et oblacionibus cottidianis mortuorum sua marsupia repleverunt et avara cupidine...in avaricie fervencius dilabuntur g-am |IenstHom 312|

nota:

a παρονομασίαν , agnominationem: gehenna × Gebenna (= Ženeva): sicut nunc patet de presenti antipapa de Gebenna, ymmo pocius de g-a |IenstHom 300|

b medii aevi lexicorum etymologiam: ennus..., id est profundum. Inde ieh-a etymologisatur a ge, id est terra, et ennus, profundum, quasi terra profunda, ut infernus vel ignis infernalis |KNM II F 4 f.101v ( sim. InOmG f.55r)|; cf. verba Ioannis Ianuensis in cod. |KNM X A 6 f.312ra-b| : Gehennon: ge conponitur cum Hennon, quod fuit nomen proprium cuiusdam hominis, et dicitur hic gehennon, scilicet vallis iuxta Ierusalem, que fuit filiorum Hennon, et inde dicta est Gehennon, quasi terra Hennon vel filiorum eius et fuit hec vallis olim consecrata idolis et scelere idolatrie plena ac repleta cadaveribus mortuorum. Ibi enim Hebrei filios suos imolabant demonibus. Unde dicta est g-a, scilicet locus ignis et sulfuris.