Close Window

Latinitatis medii aevi lexicon Bohemorum (thanks to the Centre for Classical Studies at the Institute of Philosophy of the Czech Academy of Sciences (www.ics.cas.cz/en)) (2017): hospes

hospes hospes, -pitis subst. m. et adi. script. et form.: osp- (cf. ThLL VI/3 3020,6) |CodDiplBoh IV 298a|; -ss-, -peti (dat. sg.) v. infra

1 A subst.:

a advena, peregrinus, qui hospitio excipitur – příchozí, cizinec, host: host h-s |ClarGl 1116|; h-s...host |LexS p.83a|; h-s..., qui recipitur in hospicium...host |VocLact f.L 3ra|

b qui alqm hospitio excipit – hostitel: notificavimus nos h-i nostro (vetus vers.: hospodářovi našemu ) |KarVita 353a|; h-s hospodarz |LexS p.83a|; h-s..., qui recipit...in hospicium hospodarz |VocLact f.L 3ra|

B adi.:

a adventicius, externus – přišlý odjinud, cizí

b hospitalis – pohostinný

+ nota definitionem iur. (ad 1Aa): notandum est omnem hominem in iudicio civitatis Brunnensis esse h-em, qui extra Moraviam residenciam...habet, quamvis eciam sit sub dominio regis Bohemie. Unde homo de Bohemia, Polonia vel Luczelburga h-s est censendus in iudicio civitatis |SentBrun 12|; h-s dicitur is, ...qui est sub dominio (domino ed.) alterius principis |ib. 263|; al. ib.

in imag. (ad 1Ab): de Deo, de Christo (cf. ThLL ib. 3025,82; etiam iunct.: ,hospes caelorum‘) – o Bohu, o Kristu: Zacheus arboris ascendit stipitem, / ut Iesum cerneret, celorum h-em |CantBoh 149|; totum capite..., quia tandem h-peti persolvetis |EpCapistr I 783|

spec.:

a (ad 1Aa): α de nuntiis Libussae – o Libušiných poslech: quod admirantes h-es audiverunt a rustico Prziemysl, cur hoc fieret |NeplChron 461a|; aquam...h-ibus propinat (Prziemysl) |ib.| β de militibus exteris in exercitu Hungarorum stipendia merentibus – o cizích vojácích sloužících v uherském vojsku: Ungari tres legiones, quas vocant h-um, iubent pro sua defensione stare...Ille autem h-um legiones, que primo ducem et Boemos debellaverant |IohMarign 555b|

b (ad 1Ab): de caupone (cf. ThLL ib. 3024,33; etiam iunct.: ,hospes tabernarius‘) – o hospodském, o krčmáři: per h-em dicte taberne...iudex se obligat |SentBrun 14|; quam vim testimonium h-is tabernarii habere debeat |ib. 45|; iudex et IIIIor ex iuratis...tenentur...probi h-is hospicium in Maiori Civ(itate) Pr(agensi) nomine veri obstagii intrare |(s. XV in.) TopTgApp 3a|; saepe

2 mercator exterus (cf. P IV 827,1) – cizí kupec (cf. Brandl 70): ad prefatum autem hospitale pertinent ista: ...In curia h-um mercatorum tercius nummus |(s. XIII) CodDiplBoh I 406|; hec omnia predicte tribuimus ecclesie...De magna...nave, tam h-um quam indigenarum, duas magnas mensuras |(s. XIV in.) ib. 363|; institores...diebus forensibus exterius stare possunt sicut ceteri h-es sub tuguriis |(1368) LibIudIgl I f.77va|; mandamus...h-ibus sive nautis cum ipsorum navibus...onustis...per fluvium...descendentibus..., quatenus de qualibet mensura...quatuor halenses...nomine ungelti...dent |(1409 Iul. 6) ArchČKrum|; al.; cf. etiam iunct. curia hospitum s. v. curia (7a)

3 colonus advena, subditus pagi incola vectigal annuum solvens (cf. DuC IV 236b; P IV 826,27) – příchozí osadník, poddaný obyvatel vsi platící roční plat, ,host‘ (cf. Brandl 70,418): villam cum h-ibus Sedlce |(1037-1055) CodDiplBoh I 52|; dedimus iam dicte domui...terram ad aratrum duorum h-um in B. |(1226) ib. II 282|; statuimus, ut omnes incole sive h-es villarum nostrarum...censuales..., quilibet ipsorum...misse officio...assit |(1357) RegDipl VI 346|; quilibet h-s...tenetur fenum componere |RegBonStrah 337|; saepe forsan huc pertinet: litteram citacionis commitit recipere Iohanni P., os-i suo |(1463) TabCur VIII 213|

4 a dominus (domus), pater familias (cf. P IV 827,16) – majitel (domu), domácí pán, hospodář: si eundem invasorem...hoss-s in domo sua retinuerit |(1249) CodDiplBoh IV 314a|; cum h-s quidam ad aliam domum se transtulisset et inquilinus peteret, quod eum secum in eandem domum reciperet |SentBrun 71|; h-s seu dominus braseatorii |ib. 178|; h-s hospodarz |ClarGl 2188 in capite de urbis hominibus (LexS p.83a)|; ubicunque ignis exiret in civitate, quod ille h-s domus debet dare unam sexagenam |(1388) CodIurMun IV/1 201|; ad castrum Pragense...se transtulerunt pociores quasi et diciores civitatis Pragensis Antique incole seu h-es (vetus vers.: hospodáři ) fere ducenti |LaurBrzezHist 361|; domos regias et alias a veris h-ibus derelictas introeuntes |ChronUniv 586b|; bonus h-s in domo sua tria debet habere: primo oves, secundo boves, tercio canes |KNM XIV E 5 f.253r|; Mathias cum coniuge sua intromittantur ad prefatam domum pro h-ibus za hospodarze |(1502) ArchPr 2211 f.FF 36v|; saepiss.

b in imag.: de Christo – o Kristu: Christus deus h-s hospodarz mundus in corde |UK X E 8 f.242r|

5 procurator, conductor (cf. P IV 827,52) – správce, nájemce: ego Simon, Romani et Boemie regis h-s |(1398) SborPr VI 132|; ego Symon, curie regalis h-s |(1399) ib.|; presentibus...Adam, plebano in N., h-e curie archiepiscop(alis) Prag(ensis), Valentino de S. |(1402) ActaIudCons IV 144|; erga Berkowczonem, h-em pretorii |(1412) TopTom II 69b|, cf.: cum Berlowczone (!), conventore nostri pretorii |(1395) ib. 1a|; a Iohanne, h-e seu procuratore monialium sancte Anne |(1435) ArchPr 2002 f.A 7v|; per Iacobum, h-em tunc temporis pretoriensem |SborPr I/2 112|; saepe iunct.: collector hospitum v. s. v. collector (3a), magister hospitum v. s. v. magister, provisor hospitum v. s. v. provisor.