Close Window

Lewis : tueor

tueor, tŭĕor, tuĭtus, 2 (perf. only post-Aug., Quint. 5, 13, 35; Plin. Ep. 6, 29, 10; collat. form tūtus, in the part., rare, Sall. J. 74, 3; Front. Strat. 2, 12, 13; but constantly in the P. a.; inf. parag. tuerier, Plaut. Rud. 1, 4, 35; collat. form acc. to the 3d conj. tŭor, Cat. 20, 5; Stat. Th. 3, 151: tuĕris, Plaut. Trin. 3, 2, 82: tuimur, Lucr. 1, 300; 4, 224; 4, 449; 6, 934: tuamur, id. 4, 361: tuantur, id. 4, 1004; imper. tuĕre, id. 5, 318), v. dep. a. [etym. dub.], orig., to see, to look or gaze upon, to watch, view; hence, pregn., to see or look to, to defend, protect, etc.: tueri duo significat; unum ab aspectu, unde est Ennii illud: tueor te senex? pro Juppiter! (Trag. v. 225 Vahl.); alterum a curando ac tutela, ut cum dicimus bellum tueor et tueri villam, Varr. L. L. 7, § 12 Müll. sq.—Accordingly, To look at, gaze at, behold, watch, view, regard, consider, examine, etc. (only poet.; syn.: specto, adspicio, intueor): quam te post multis tueor tempestatibus, Pac. ap. Non. 407, 32; 414, 3: e tenebris, quae sunt in luce, tuemur, Lucr. 4, 312: ubi nil aliud nisi aquam caelumque tuentur, id. 4, 434: caeli templa, id. 6, 1228 al.: tuendo Terribiles oculos, vultum, etc., Verg. A. 8, 265; cf. id. ib. 1, 713: talia dicentem jam dudum aversa tuetur, id. ib. 4, 362: transversa tuentibus hircis, id. E. 3, 8: acerba tuens, looking fiercely, Lucr. 5, 33; cf. Verg. A. 9, 794: torva, id. ib. 6, 467.

With object-clause: quod multa in terris fieri caeloque tuentur (homines), etc., Lucr. 1, 152; 6, 50; 6, 1163.

Pregn., to look to, care for, keep up, uphold, maintain, support, guard, preserve, defend, protect, etc. (the predom. class. signif. of the word; cf.: curo, conservo, tutor, protego, defendo): videte, ne ... vobis turpissimum sit, id, quod accepistis, tueri et conservare non posse, Cic. Imp. Pomp. 5, 12: ut quisque eis rebus tuendis conservandisque praefuerat, id. Verr. 2, 4, 63, 140: omnia, id. N. D. 2, 23, 60: mores et instituta vitae resque domesticas ac familiares, id. Tusc. 1, 1, 2: societatem conjunctionis humanae munifice et aeque, id. Fin. 5, 23, 65: concordiam, id. Att. 1, 17, 10: rem et gratiam et auctoritatem suam, id. Fam. 13, 49, 1: dignitatem, id. Tusc. 2, 21, 48: L. Paulus personam principis civis facile dicendo tuebatur, id. Brut. 20, 80: personam in re publicā, id. Phil. 8, 10, 29; cf.: tuum munus, Planc. ap. Cic. Fam. 10, 11, 1: tueri et sustinere simulacrum pristinae dignitatis, Cic. Rab. Post. 15, 41: aedem Castoris P. Junius habuit tuendam, to keep in good order, id. Verr. 2, 1, 50, § 130; cf. Plin. Pan. 51, 1: Bassum ut incustoditum nimis et incautum, id. Ep. 6, 29, 10: libertatem, Tac. A. 3, 27; 14, 60: se, vitam corpusque tueri, to keep, preserve, Cic. Off. 1, 4, 11: antea majores copias alere poterat, nunc exiguas vix tueri potest, id. Deiot. 8, 22: se ac suos tueri, Liv. 5, 4, 5: sex legiones (re suā), Cic. Par. 6, 1, 45: armentum paleis, Col. 6, 3, 3: se ceteris armis prudentiae tueri atque defendere, to guard, protect, Cic. de Or. 1, 38, 172; cf.: tuemini castra et defendite diligenter, Caes. B. C. 3, 94: suos fines, id. B. G. 4, 8: portus, id. ib. 5, 8: oppidum unius legionis praesidio, id. B. C. 2, 23: oram maritimam, id. ib. 3, 34: impedimenta, to cover, protect, Hirt. B. G. 8, 2.—With ab and abl.: fines suos ab excursionibus et latrociniis, Cic. Deiot. 8, 22: domum a furibus, Phaedr. 3, 7, 10: mare ab hostibus, Auct. B. Afr. 8, 2.—With contra: quos non parsimoniā tueri potuit contra illius audaciam, Cic. Prov. Cons. 5, 11: liberūm nostrorum pueritiam contra inprobitatem magistratuum, id. Verr. 2, 1, 58, § 153; Quint. 5, 13, 35; Plin. 20, 14, 54, § 152; Tac. A. 6, 47 (41).—With adversus: tueri se adversus Romanos, Liv. 25, 11, 7: nostra adversus vim atque injuriam, id. 7, 31, 3: adversus Philippum tueri Athenas, id. 31, 9, 3; 42, 46, 9; 42, 23, 6: arcem adversus tres cohortes tueri, Tac. H. 3, 78; Just. 17, 3, 22; 43, 3, 4.—In part. perf.: Verres fortiter et industrie tuitus contra piratas Siciliam dicitur, Quint. 5, 13, 35 (al. tutatus): Numidas in omnibus proeliis magis pedes quam arma tuta sunt, Sall. J. 74, 3.!*? Act. form tŭĕo, ēre: censores vectigalia tuento, Cic. Leg. 3, 3, 7: ROGO PER SVPEROS, QVI ESTIS, OSSA MEA TVEATIS, Inscr. Orell. 4788.

tŭĕor, ēri, in pass. signif.: majores nostri in pace a rusticis Romanis alebantur et in bello ab his tuebantur, Varr. R. R. 3, 1, 4; Lucr. 4, 361: consilio et operā curatoris tueri debet non solum patrimonium, sed et corpus et salus furiosi, Dig. 27, 10, 7: voluntas testatoris ex bono et aequo tuebitur, ib. 28, 3, 17.—Hence, tūtus, a, um, P. a. (prop. well seen to or guarded; hence), safe, secure, out of danger (cf. securus, free from fear). Lit. Absol.: nullius res tuta, nullius domus clausa, nullius vita saepta ... contra tuam cupiditatem, Cic. Verr. 2, 5, 15, § 39: cum victis nihil tutum arbitrarentur, Caes. B. G. 2, 28: nec se satis tutum fore arbitratur, Hirt. B. G. 8, 27; cf.: me biremis praesidio scaphae Tutum per Aegaeos tumultus Aura feret, Hor. C. 3, 29, 63; Ov. M. 8, 368: tutus bos rura perambulat, Hor. C. 4, 5, 17: quis locus tam firmum habuit praesidium, ut tutus esset? Cic. Imp. Pomp. 11, 31: mare tutum praestare, id. Fl. 13, 31: sic existimabat tutissimam fore Galliam, Hirt. B. G. 8, 54: nemus, Hor. C. 1, 17, 5: via fugae, Cic. Caecin. 15, 44; cf.: commodior ac tutior receptus, Caes. B. C. 1, 46: perfugium, Cic. Rep. 1, 4, 8: tutum iter et patens, Hor. C. 3, 16, 7: tutissima custodia, Liv. 31, 23, 9: praesidio nostro pasci genus esseque tutum, Lucr. 5, 874: vitam consistere tutam, id. 6, 11: tutiorem et opulentiorem vitam hominum reddere, Cic. Rep. 1, 2, 3: est et fideli tuta silentio Merces, secure, sure (diff. from certa, definite, certain), Hor. C. 3, 2, 25: tutior at quanto merx est in classe secundā! id. S. 1, 2, 47: non est tua tuta voluntas, not without danger, Ov. M. 2, 53: in audaces non est audacia tuta, id. ib. 10, 544: externā vi non tutus modo rex, sed invictus, Curt. 6, 7, 1: vel tutioris audentiae est, Quint. 12, prooem. § 4: cogitatio tutior, id. 10, 7, 19: fuit brevitas illa tutissima, id. 10, 1, 39: regnum et diadema tutum Deferens uni, i. e. that cannot be taken away, Hor. C. 2, 2, 21: male tutae mentis Orestes, i. e. unsound, = male sanae, id. S. 2, 3, 137: quicquid habes, age, Depone tutis auribus, qs. carefully guarded, i. e. safe, faithful, id. C. 1, 27, 18 (cf. the opp.: auris rimosa, id. S. 2, 6, 46).—Poet., with gen.: (pars ratium) tuta fugae, Luc. 9, 346.

With ab and abl.: tutus ab insidiis inimici, Asin. ap. Cic. Fam. 10, 31, 2: ab insidiis, Hor. S. 2, 6, 117: a periculo, Caes. B. G. 7, 14: ab hoste, Ov. H. 11, 44: ab hospite, id. M. 1, 144: a conjuge, id. ib. 8, 316: a ferro, id. ib. 13, 498: a bello, id. H. (15) 16, 344: ab omni injuriā, Phaedr. 1, 31, 9.

With ad and acc.: turrim tuendam ad omnis repentinos casus tradidit, Caes. B. C. 3, 39: ad id, quod ne timeatur fortuna facit, minime tuti sunt homines, Liv. 25, 38, 14: testudinem tutam ad omnes ictus video esse, id. 36, 32, 6.

With adversus: adversus venenorum pericula tutum corpus suum reddere, Cels. 5, 23, 3: quo tutiores essent adversus ictus sagittarum, Curt. 7, 9, 2: loci beneficio adversus intemperiem anni tutus est, Sen. Ira, 2, 12, 1: per quem tutior adversus casus steti, Val. Max. 4, 7, ext. 2: quorum praesidio tutus adversus hostes esse debuerat, Just. 10, 1, 7.—( ε ) With abl.: incendio fere tuta est Alexandria, Auct. B. Alex. 1, 3.

Tutum est, with a subj. -clause, it is prudent or safe, it is the part of a prudent man: si dicere palam parum tutum est, Quint. 9, 2, 66; 8, 3, 47; 10, 3, 33: o nullis tutum credere blanditiis, Prop. 1, 15, 42: tutius esse arbitrabantur, obsessis viis, commeatu intercluso sine ullo vulnere victoriā potiri, Caes. B. G. 3, 24; Quint. 7, 1, 36; 11, 2, 48: nobis tutissimum est, auctores plurimos sequi, id. 3, 4, 11; 3, 6, 63.

As subst.: tūtum, i, n., a place of safety, a shelter, safety, security: Tr. Circumspice dum, numquis est, Sermonem nostrum qui aucupet. Th. Tutum probe est, Plaut. Most. 2, 2, 42: tuta et parvula laudo, Hor. Ep. 1, 15, 42: trepidum et tuta petentem Trux aper insequitur, Ov. M. 10, 714: in tuto ut collocetur, Ter. Heaut. 4, 3, 11: esse in tuto, id. ib. 4, 3, 30: ut sitis in tuto, Cic. Fam. 12, 2, 3: in tutum eduxi manipulares meos, Plaut. Most. 5, 1, 7: in tutum receptus est, Liv. 2, 19, 6.

Transf., watchful, careful, cautious, prudent (rare and not ante-Aug.; syn.: cautus, prudens): serpit humi tutus nimium timidusque procellae, Hor. A. P. 28: tutus et intra Spem veniae cautus, id. ib. 266: non nisi vicinas tutus ararit aquas, Ov. Tr. 3, 12, 36: id suā sponte, apparebat, tuta celeribus consiliis praepositurum, Liv. 22, 38, 13: celeriora quam tutiora consilia magis placuere ducibus, id. 9, 32, 3.—Hence, adv. in two forms, tūtē and tūtō, safely, securely, in safety, without danger. Posit. Form tute (very rare): crede huic tute, Plaut. Trin. 1, 2, 102: eum tute vivere, qui honeste vivat, Auct. Her. 3, 5, 9: tute cauteque agere, id. ib. 3, 7, 13.

Form tuto (class. in prose and poetry): pervenire, Plaut. Mil. 2, 2, 70; Lucr. 1, 179: dimicare, Caes. B. G. 3, 24: tuto et libere decernere, id. B. C. 1, 2: ut tuto sim, in security, Cic. Fam. 14, 3, 3: ut tuto ab repentino hostium incursu etiam singuli commeare possent, Caes. B. G. 7, 36.

Comp.: ut in vadis consisterent tutius, Caes. B. G. 3, 13: tutius et facilius receptus daretur, id. B. C. 2, 30: tutius ac facilius id tractatur, Quint. 5, 5, 1: usitatis tutius utimur, id. 1, 5, 71: ut ubivis tutius quam in meo regno essem, Sall. J. 14, 11.

Sup. Form tutissime: nam te hic tutissime puto fore, Pomp. ap. Cic. Att. 8, 11, A.

Form tutissimo: quaerere, ubi tutissimo essem, Cic. Att. 8, 1, 2; cf. Charis. p. 173 P.: tutissimo infunduntur oboli quattuor, Plin. 20, 3, 8, § 14.