Close Window

Latinitatis medii aevi lexicon Bohemorum (thanks to the Centre for Classical Studies at the Institute of Philosophy of the Czech Academy of Sciences (www.ics.cas.cz/en)) (2017): casus

casus casus, -us, m. script. et form.: caus- |(1338) RegDipl IV 241|; -ss- (cf. ThLL III 573,21) |UK VIII E 9 f.245r|

1 a lapsus, ruina (etiam transl.) – pád, zřícení, zánik: v. sub (b)

b eventus, fors – případ, příhoda, náhoda: c-us przihoda vel vpad |LexS p.68b ( sim. VocLact f.D 8rb)| abl. casu : forte – náhodou

c transl.: calamitas, infortunium – nehoda, neštěstí

d gramm.: forma declinationis – mluvnický pád: padenye sit c-us |ClarVoc 41 ( sim. LexClemB f.1ra)|

+ c. praep. a (ad 1a): timere debet...de c-u a constancia (boh.: pádu od ustavičnosti ) |HusErr 52 (90)| iunct. (ad 1a): dare, facere casum cadere – (s)padnout: in castro H. ...c-um grandem fecit de ponte a turri nova |VitaIenst 457|; dedi a tyntynabulo campane, sicud dederat c-um...grossum |(1450-1461) RegCensHrad f.10v|; humeruli hrzebikowe, qui in extremitate axis infiguntur, ne rota c-um daret deorsum |KNM XIII C 17 f.277ra|

2 occasus (de sideribus; cf. ThLL III 574,40) – západ: cum est stella...in domo c-us sui |UK III C 2 f.113va|; ut sit planeta...in c-u suo |ib. f.116va| forsan huc pertinet: sit zapad occasus...padenye c-us |ClarGl 73|

3 medic.:

a casus capillorum, pilorum alopecia – vypadávání vlasů, řas: contra alopiciam, id est c-um capillorum |UK IV F 5 f.51r|; c-us pilorum de palpebris |CapPr P 1252 f.34vb|; c-us capillorum slezenije wlasuow |VocLact f.jj 8vb|; al.

b casus matricis (cf. ThLL III 574,47) prolapsus uteri – výhřez dělohy: alter locus innaturalis matricis est, quando matrix exit extra vulvam et vocatur c-us matricis |UK VII H 16 f.304r|; sequitur de c-u matricis. C-us matricis est descensio eius de loco suo naturali ante vulvam |CapPr P 1252 f.119vb|; al.

c casus uvulae descensio uvulae – snížení čípku: solet autem quidam morbus fieri in illo membro (uvula), qui dicitur c-us uvule |UK III G 25 f.166v|; sal armoniacus...confert c-ui uvule |UK VIII C 8 f.82vb|; al.

4 deminutio, amissio – úbytek, ztráta: est (febris) cum c-u appetitus |AlbicMai 143|; est (febris) cum c-u virtutis, id est disposicione infra sincopim |ib. 144|

5 eccl.: lapsus, peccatum (cf. ThLL III 574,61) – poklesek, hřích: mirifice supremus plasmator / c-um dolens generis humani / exstitit reparator |CantBoh 177|; quia propter fragilitatem nostram cito c-um facimus (gl.: vczynyme padenye w hrzyech ) |KNM XIV E 5 f.215r|; al.

spec. de lapsu primorum hominum – o prvotním hříchu: iam verbum deitatis / declinat congrue / c-um mortalitatis / primeve femine |CantBoh 113|; Ade patris atque matris / quondam c-us Eve / reparatur felicis / paranymphi Ave |ib. 171|

distinguuntur: casus reservati peccata, quorum absolutio ad personas ecclesiasticas superiores (pontificem maximum, episcopum sim.) pertinet – hříchy, kde absoluce je vyhrazena církevním hodnostářům (papeži, biskupu apod.): concedimus...plebanis..., ut suos plebizanos...auditis eorum confessionibus...absolvere valeant eciam in c-ibus nobis (archiepiscopo) a iure vel statutis nostris specialiter reservatis |(1359) LibEr I 12b|; ipse, nullas habens apostolice sedis literas..., absolvit ab homicidiis et aliis c-ibus ipsi apostolice sedi reservatis omnem hominem |CancIohNov 46|; al. oppos.: casus communes: concedentes auctoritatem dictis capellanis...in c-ibus dumtaxat communibus absolvendi |(1377) LibEr II 136b| casus capitales: preter tres c-us capitales, videlicet homicidio (!), stupro (!), incendio (!) |(1411 Nov. 13) ArchPr|

6 iur.: causa iudicialis (cf. ThLL III 578,50) – právní případ: pecunia, que in composicione homicidii vel alterius c-us, qui vulgariter pesserung dicitur, dari debet |SentBrun 179|; cum theologis de historiis, cum iuristis de c-ibus...disseruit (rex) |PetrZittChron 40b|; al.

7 lutum (?) – bláto (?): illud...admisceatur cum pinguedine terre, que ubique terrarum invenitur et vocatur stella terre vel c-us terre, de isto laventur pustule |UK XIII C 17 f.182r|, cf.: stella terre, id est mustilago, que iacet super terram |CodVodn f.148v|

8 iunct. sensu adv.: a casu (cf. ThLL III 577,18) casu – náhodou: item, dum a c-u arderet, quod quilibet hospes domus cuiuslibet personalitar accurrat |(1388) DocCivCrum I 93|; presbyteri mala...faciunt, non quidem ex ignorancia...non ex infirmitate vel fragilitate et a c-u, sed ex proposito et...malicia |AnonAbom f.411r| ex casu (cf. ThLL ib. 15) casu – náhodou: quod ‹dum› semel in quodam orto cenabat (Karolus IV.), ex c-u leprosi ad mensam venerunt |IenstSerm 426b|; ex c-u (gl.: nahodau )...audire |CapPr P 828 f.175va|; si in aliqua parte (privilegii) fractura sigilli fuerit ex c-u |(1465) LibIudBrun f.153ra|; al. in casu

a absol.: aliquando, aliqua occasione, forte – někdy, v určitém případě, snad: pixis cum bullis non valentibus, ex quibus tamen alique in c-u alicui alteri valere possent |(c. 1390) TadCanc 341|; quia in c-u licet pauperibus in die festo...laborare |HusExp 16|; pro uno bove fur debuit reddere quinque boves, vel in servitutem reddi in c-u |PetrZat 341|; saepe

b c. gen. subst. pro si c. verbo – jestliže, v případě, že: liceat parti, cuius interfuerit, in c-u dictorum gravaminum (= si dicta gravamina facta sint) ad nostram...auditoriam appellare |(1355) CodIurBoh II/1 399|; Pragensem archiepiscopum...in prerogativis predictis omnibus simpliciter in c-u sue presencie (= si praesens sit) volumus anteferri |(1365) ib. 529|; tunc ego et mei concultores...a dictis dominis canonicis...in c-u et parte pacti premissi (si pactum praemissum initum erit) sine promulgacione...disiuncti erimus |(1363) RegDipl VII 907|, cf.: sique homines rustici...deprehensi fuerint, in eo c-u et non alio in ipsos nostris iusticiariis...sentenciam dicendi tribuimus facultatem |(1358) ib. VI 419|

c c. coniunct. si, ubi vel rarius c. pron. quo : i. q. si, tum – si – jestliže, v případě, že: in c-u vero, ubi supradicti quatuor arbitri...concordare non possent |(1346) RegDipl V 14|; et in c-u, quo sibi in censu domus consilii...aliquid de quadraginta sexag. deficeret |(1354) TadCanc 331|; dominus Laczco in c-u, si personaliter non interesset, comisit causam domino Hanuschio |(1389) LibVasCrems I p.135|; in c-u vero, ubi aliquam missam...legere neglexerint |(1405) TopTg II 679b|; in c-u, si nos...in percepcione corporis et sanguinis...Cristi...vellet...reprimere |(1435) MonConc 658|; saepe in casum

a c. coniunct. si : forte – snad: quod si in c-um et eventum...Andree...prefatos census...aput acta cancellarie...non deponerent |(1401) ActaIudCons IV 20|

b c. coniunct. si, ubi, (quod?) vel saepius c. pron. quo : i. q. in casu (c) – jestliže, v případě, že: in eum c-um, ubi...non relictis...masculini sexus heredibus...moreretur (rex) |(1359) RegDipl VII 84|; in c-um vero, quod (err. pro quo ?) non legales...grossi...cuderentur |(1378) CodIurBoh II/3 168|; Cunssoni hanc graciam facimus specialem, in c-um videlicet, quo Elizabeth...ab hac luce decederet |(1415) AČ 15,173|; in c-um vero, si prefatus Iohannes...fuerit monitus |(1458) TopTg II 885b|; saepe per casum (cf. ThLL III 577,18) re vera – ve skutečnosti, skutečně: coram episcopo adultero cum maioribus prelatis, qui sunt per c-um generacio adultera et peccatrix |HusDef 149|.